کشاورزی افریقا
کشاورزي مادر تمام هنر هاست ، وقتي به درستي از آن بهره بجوييم ساير کار ها نيز به ترقي و تعالي خواهند رسيد، اما در صورت بي توجهي به آن ، شاهد افول ساير امور نيز خواهيم بود، چه در روي زمين و چه در دريا ». به دليل کم توجهي به کشاورزي ٨٥٢ ميليون نفر ،در دنيا گرفتار سوء تغذيه مي باشند که از اين ميان ٢٠٠ ميليون نفر ساکن آفريقا هستند .
مشکل گرسنگي هم چنان وجود دا رد ، نه به دليل کمبود مواد غذايي ( چون ميزان توليد به اندازه اي است که تمام ساکنين کره ي زمين بتوانند تغذيه شوند ) اما به اين دليل که آنهايي که بيشتر از سايرين نيازمند هستند از امکان توليد و يا خريد ارزاق براي رفع گرسنگي و حفظ حرمت شان محرومند .
در سال ١٩٩٦، در رم ، روساي دولتها و سران مملکتي دنيا تصميم گرفتند، تا قبل از سال ٢٠١٥، تعداد افرادي را که از گرسنگي رنج مي برند به نصف تقليل دهند . با اجراي برنامه هاي وسيع در سطح ملي چند کشور در حال رشد، موفق شدند به اين هدف دست يابند . متاسفانه، سايرين ، نه تنها پيشرفتي نداشتند بلکه در برخي موارد وضعيت تغذيه در آن کشور ها وخيم تر نيز شد .
غالبا وقتي در مورد فوايد اقتصادي از ميان برداشتن گرسنگي صحبت مي شود با ديواري ازبي تفاوتي و انفعال روبرو مي شويم . در صورتيکه برچيدن گرسنگي فقط يک ضرورت اخلاقي يا اتيک نيست بلکه ضرورتي اقتصادي نيز مي باشد . سوء تغذيه توانائيهاي فيزيکي و شناخت را تضعيف کرده و موجب پيشرفت امراض بيشماري مي شود و بدين ترتيب موجب کاهش شديد قدرت توليد مي گردد . طبق بررسي F A O (سازمان جهاني تغذيه و کشاورزي وابسته به سازمان ملل متحد) د ر ١١٠ کشور، در سال هاي ١٩٦٠ تا ١٩٩٠ نرخ توليد ناخالص ملي ( PIB ) سالانه براي هر نفر در کشورهاي حاشيه ي صحرا در آفريقا ، مي توانست در صورت عدم کم غذا يي ، بالغ بر ١٠٠٠ تا ٣٥٠٠ دلار باشد ، در صورتي که از مرز ٨٠٠ دلار بالاتر نرفت . هر فرد هشياري به راحتي متوجه مزيت بزرگ تبديل ٢٠٠ ميليون گرسنه به مصرف کنندگاني با قدرت واقعي خريد ، براي هر توليد کننده محصول يا خدمات مي شود .
آفريقا تنها قاره اي است که توليد کشاورزي سرا نه ي آن در ٢٥ سال گذشته کاهش يافته . و هم چنين قاره اي است که کشاورزي آن از سياست هاي اشتباه و نامناسب چه در دوران استعمار و چه در سالهاي اخير رنج برده است . اولويت دادن به صنعتي کردن و عوايد کشت تک محصولي ، باعث تضعيف ومتزلزل شدن بخش کشاورزي شده است . کمک هاي خارجي به دليل اينکه درست منظور نشده بودند ، نتوانستند نتايج مطلوبي داشته باشند . از طرف ديگر ميزان کمک ها براي هر نفر از ٤٣ دلار در سال ١٩٨٣ به ٣٠ دلار در اواخر سال هاي ١٩٩٠ تقليل يافت .
از ٥٣ کشور آفريقايي ، ٤٣ کشور از عايدا ت اندکي برخورداربوده و با کمبود مواد غذايي روبرو هستند . نه تنها توليدات داخلي کافي نبوده و جوابگوي احتياجات مردم نيست بلکه توانايي مالي براي واردات مواد غذايي و جبران کمبود داخلي نيز وجود ندارد .
درآفريقا که ٤٥% ساکنين را جوانان زير١٥ سال تشکيل مي دهند، بايد جمعيتي را سير کرد که از ٨٣٢ ميليون نفر در سال ٢٠٠٢ به بيش از يک ميليارد و ٨٠٠ ميليون نفر در سال ٢٠٥٠ خواهد رسيد . براي جوابگويي به اين مسئله مي بايد هم توليد و هم بازدهي کشاورزي را افزايش دا د . در حال حاضر ٥٧% جمعيت در بخش کشاورزي فعاليت مي کنند که ١٧% توليد ناخالص ملي و ١١ % عايدات حاصل از صادرات مربوط به اين بخش مي شود . کشاورزي در صورتي که سهم بيشتري از بودجه ي ملي به آن اختصاص يابد مي تواند به نيروي محرک توسعه ي اقتصادي و اجتماعي تبديل شود . در اين زمينه تعهدات اميد وار کننده اي توسط سران ممالک و دول اتحاد آفريقا در جريان اجلاس ماپوتو در کشور موزامبيک در ژوئيه ٢٠٠٣ اتخاذ شد مبني بر اين که طي پنج سال سهم اختصاص يافته به بودجه هاي ملي براي بخش کشاورزي را دو برابر کرده و به ١٠ % برسانند . ا ين تغيير مثبت باعث بوجود آمدن ارزش ا ضافي لازم براي بالا بردن نرخ توليد ناخالص ملي خواهد شد و تاثير مطلوبي درفعاليت بخش هاي توليد و خدمات خواهد داشت .
به همين دليل کنترل و مهار آب از موضوعات اساسي به شمار مي آيد . محصول اراضي آبياري شده سه برابر کشت ديمي مي باشد . در صورتيکه در آفريقا فقط ٤ % ذخاير آب از طريق شبکه آبرساني و تنها در ٧ % زمين هاي قابل کشت مورد استفاده قرار مي گيرد . اين نسبت دربخش حاشيه ي صحرا در آفريقا به ٦، ١ % تقليل مي يابد . براي مقايسه ، در آسيا ١٧ % ذخاير آب امکان آبياري ٤٠% زمين هاي قابل کشت را فراهم مي سازند .
احداث چاه ها ، کانال ها و شبکه هاي آبرساني و هم چنين ساختن سد هايي در بخش هاي روستايي ضروري است . هدف FAO دو برابر کردن سريع در صد اراضي آبياري شده از ٧ % به ١٤ % با صرف هزينه اي قابل قبول و با به کار گيري افراد محلي مي باشد . بدين ترتيب مي توان از موا رد متعدد قحطي که پيامد خشکسالي است، جلوگيري کرد .
مهار و کنترل آب امري اساسي در بوجود آ وردن عايدي و ايجاد مشاغل دائمي در تمام طول سال مي باشد به همين دليل اين موضوع از موارد اصلي برنامه ي ويژه ي امنيت غذايي (PSSA ) سازمان جهاني FAO به شمار مي آيد و در حال حاضر در ١٠١ کشور که در ميان آنها ٤٢ کشورآفريقايي وجود دارد به مورد اجرا در آمده است . در اول نوامبر ٢٠٠٤ مبلغ کل سرمايه گذاري هاي اختصاص يافته بالغ بر ٧٦٦ ميليون دلار مي شد که تقريبا ٦٧ % آن از بودجه ي ملي کشورهاي در حال رشد تامين شده بود .اين برنامه در ضمن باعث افزايش کاشت غلات، درختان ميوه و گلکاري و استفاده از گونه هاي متفاوت با بازدهي بالا توسعه ي دامداري ( مرغداري، گوسفند ، بز، خوک ) و همينطور پرورش حيوانات آبزي و کشت گياهان آبزي خواهد شد .
از طرف ديگر نمي توان حملات و هجوم آفات و بيماري هايي که گياهان و دام ها را از ميان مي برند را ناديده گرفت . سازمان جهاني FAO در سال ١٩٩٤ در سطح جهاني سيستم پيشگيري و واکنش سريع براي مبارزه با حيوانات مضر و بيماري هاي ميان مرزي دامي و گياهي به نام ( EMPRES ) به وجود آورد . هدف اين سيستم آسان کردن تشخيص بيماري و هشدا ردهي و عکس ا لعمل سريع و هم چنين تقويت قابليت ها و توانايي هاي ملي و سازمان دهي شبکه هاي تحقيق براي يافتن شيوه هاي مبارزه اي موثر و کم خطر براي محيط زيست بود . در زمينه ي « محافظت از گياهان » اولويت تعيين شده مبارزه با ملخ مهاجر مي باشد .
بدون ترديد اين برنامه که از سال ١٩٩٧ باکمک هاي پيگير سرمايه گذا ران در اين امردر منطقه ي مرکزي محدوده ي سکونت ملخ مهاجر( کناره هاي درياي سرخ ) به مورد اجرا گذاشته شده نتايج مطلوب و موثري به دست آورده است .ولي اين برنامه به دليل کمبود امکانات مالي هيچ وقت بطور کامل در بخش غربي اين منطقه صورت نگرفته است. بحران حمله ي ملخ ها درمنطقه ي غرب و شمال غربي آفريقا با وجود هشدار هاي پياپي FAO از اکتبر ٢٠٠٣ ابعاد تاسف آوري به همراه داشت . باران ها که نقش اساسي در چرخه ي زندگي ملخ مهاجر از لحاظ بيو اکولوژي ايفا مي کنند، شديد و مداوم بوده و شرايط مناسبي رابراي توليد مثل اين جانور در بخش هاي وسيعي بوجود آوردند . شرايط به خصوص در جريان ماه ژوئيه و اوت ٢٠٠٤ به دليل واکنش ديرارگانيسم هاي کمک رساني و سرمايه گذاران رو به وخامت گذاشت . در اصل مبارزه با ملخ مهاجربر پايه ي مسئوليت پذيري جمعي کشورهاي ذينفع و مجامع بين المللي استوار مي باشد .
اگر اولويت فراهم آوردن امکان براي کشور هاي افريقايي در جهت نيل به خود کفايي در امر تغذيه و ريشه کن کردن گرسنگي است، اين کشورها نبايد خارج از بازار تجارت جهاني قرار داشته باشند . درنتيجه بايد خود را با اصول و ضوابط کيفيت کالا و تضمين بهداشتي مواد خوراکي تطبيق دا ده تا بتوانند به بازارهاي جهاني راه يابند . تاکيد و پا فشار FAO مشخصا در مورد رعايت جنبه هاي قانوني و مقررات تعيين شده و تحکيم موسسات و آموزش و فراهم آوردن امکانات علمي مي باشد .
در آخر بوجود آوردن ساختا ر هاي روستايي ( راه ها، انبار ها، امکانات نگهداري کالا و بسته بندي و آماده سازي آن ها ، بوجود آوردن بازار ها و غيره .. ) از جمله فعاليت هايي است که به کشاورزان امکان دسترسي به مواد اوليه جديد و فروش محصولاتشان را با قيمت هاي رقابتي فراهم مي سازد . طرح مارشال باعث شد زير ساختارها دوباره در اروپا شکل بگيرند و کمک هاي منطقه اي اتحاديه اروپا رسما براي جبران کاستي هاي اعضاي جديد در اين زمينه اختصاص يابند . چرا کشور هاي آفريقايي بايد بدون استفاده از بنادر، فرود گاه ها جاده ها ، راه آهن ها و انرژي الکتريکي توسعه يابند ؟
بايد يادآور شد که قحطي ها خصوصا پيامد خشکسالي ها و جنگ ها ست . در گيري هاي مسلحانه که کشورهاي آفريقايي حاشيه ي صحرا را در سال هاي ١٩٧٠ و ١٩٩٧ ( تاريخ آخرين بررسي ) ويران کرد ، باعث از بين رفتن ٥٢ ميليارد دلار از محصولات کشاورزي که برابر با ٧٥ % کليه کمک هاي رسمي براي توسعه ي اين کشورها در طي همين دوران بود، شد .
قطعا آفريقا از مشکلات متعددي رنج مي برد : سهم اين قاره از مبادلات جهاني از ٢% بالاتر نرفته، به خصوص به علت مشکلاتي که در سر راه ارائه ي محصولات کشاورزي آفريقا در بازار هاي کشور هاي پيشرفته وجود دارد . رشد جمعيت سريعتر از رشد اقتصادي مي باشد ، بار قروض خارجي بسيار سنگين است، مشکلات بزرگ و دشواري در زمينه ي بهداشت و درمان از جمله مالاريا، بيماري هاي گوارشي ، اسهال و اپيدمي ايدزVIH وجود دارد . ولي آفريقا برگ هاي برنده ي بسياري در دست دارد که شامل منابع طبيعي غني و بازار داخلي که بزودي بالغ بر دو ميليارد نفر خواهد شد، ميباشد .
اروپا و آمريکا در نيمه ي قرن گذشته گرفتار آتش خانمان برانداز دو جنگ جهاني بودند . بعد با جنگ کره ، هندوچين و به خصوص اندونزي درگيري ها به آسيا منتقل شد . سپس جنگ هاي داخلي باعث به بار آوردن خسارات سنگين و جبران ناپذيري در ميان اقوام امريکاي مرکزي و جنوبي شد .
در حال حاضر آفريقا با قريب ٥٠ سال حاکميت در صحنه ي بين المللي ، بحران هاي جواني مربوط به دوران پي ريزي دولت ها و تحکيم ملل را طي مي کند. تفاوت هاي قومي و چشمداشت هاي مالي بين المللي موجب بوجود آمدن اين بحران ها شده اند. با اين وجود نمي توان ميل و اشتياق به يادگيري و کسب دانش را در ميان جوانان آفريقايي و کشاورزان و کارگران زحمتکش ناديده گرفت، ويا مهاجريني را فراموش کرد که با پشتکار و با تحمل سختي ، فعالانه درتلاش هستند تا زندگي نزديکانشان را که در کشور مانده اند تامين کنند .
